Khi bạn có một khoản tiền mà chưa biết sử dụng vào việc gì, bạn có thể mở sổ tiết kiệm để được hưởng một khoản lãi. Cái này thường được gọi là tiền “đẻ” ra tiền.
Sổ tiết kiệm là gì?
Sổ tiết kiệm là một chứng từ do ngân hàng cấp khi bạn gửi một khoản tiền trong một khoảng thời gian nhất định. Ngân hàng có trách nhiệm giữ tiền và trả lãi theo thỏa thuận.
Có hai loại sổ tiết kiệm chính:
- Sổ vật lý: là một tờ giấy in có ký tên và đóng dấu bởi ngân hàng nơi bạn gửi tiết kiệm.
- Sổ điện tử: tạo trên ứng dụng ngân hàng, không cần giấy.
Sổ tiết kiệm vật lý và điện tử có giá trị pháp lý như nhau. Dù ở dạng nào, thông tin trên sổ đều bao gồm:
Tên chủ sở hữu
Tên chủ sỡ hữu của khoản tiền gửi, gắn liền với căn cước công dân hoặc hộ chiếu.
Số tiền gửi
Số tiền gửi là số tiền bạn muốn gửi tại ngân hàng.
Bạn có thể nộp tiền trực tiếp tại ngân hàng hoặc sử dụng tiền từ tài khoản thanh toán.
Kỳ hạn
Kỳ hạn là thời gian bạn đồng ý gửi tiền tại ngân hàng để hưởng lãi suất thỏa thuận.
Các kỳ hạn phổ biến là 1 tháng, 3 tháng, 6 tháng, 12 tháng, 13 tháng, và 24 tháng.
Ví dụ: kỳ hạn 12 tháng có nghĩa là bạn đồng ý không rút trong khoảng thời gian này. Nếu rút sớm, thì bạn chỉ nhận lãi suất thấp hơn lãi suất thỏa thuận.
Lãi suất
Lãi suất là tỷ lệ phần trăm ngân hàng sẽ trả khi bạn gửi tiền vào sổ tiết kiệm.
Ví dụ, nếu bạn gửi 100 triệu đồng với lãi suất 6%/năm, bạn sẽ nhận được 6 triệu đồng tiền lãi sau một năm.
Ngày mở sổ
Ngày mở sổ là ngày bạn bắt đầu gửi tiền.
Ngày đáo hạn
Ngày đáo hạn là ngày kết thúc kỳ hạn.
Khi tới ngày đáo hạn, bạn có quyền rút toàn bộ số tiền gửi ban đầu và tiền lãi theo lãi suất thỏa thuận.
Phương thức tái tục sau đáo hạn
Tái tục là hành động tự động gia hạn khoản tiền tiết kiệm khi tới ngày đáo hạn.
Có hai phương thức tái tục chính:
Tái tục toàn bộ
Tái túc toàn bộ còn được gọi là tái tục gốc và lãi.
Với phương thức này, ngân hàng sẽ cộng tiền gốc và lãi thành một khoản tiền mới vào tạo thành một khoản tiết kiệm mới với lãi suất niêm yết tại thời điểm tái tục cho kỳ hạn tương ứng.
Ví dụ: Bạn có một quyển sổ tiết kiệm 100 triệu đồng, lãi suất 7%/ năm với kỳ hạn 12 tháng. Khi đáo hạn, bạn sẽ nhận được số tiền là:
- 100 triệu đồng tiền gốc.
- 7 triệu đồng tiền lãi.
Nếu áp dụng phương pháp tái tục toàn bộ, ngân hàng sẽ sử dung tổng số tiền 107 triệu làm khoản gửi mới 12 tháng với lãi suất niêm yết, ví dụ 7.2% tại thời điểm đáo hạn.
Tái tục toàn bộ giúp khoản tiền tiết kiệm của bạn tăng nhanh hơn nhờ hiệu ứng lãi kép.
Tái tục gốc
Ở phương thức này, ngân hàng chỉ sử dụng tiền gốc ban đầu để mở một sổ tiết kiệm mới. Ngân hàng sẽ chuyển tiền lãi của kỳ hạn cũ vào tài khoản thanh toán của bạn.
Giống như hình thức tái tục toàn bộ, ngân hàng sẽ áp dụng lãi suất niêm yết tại thời điểm đáo hạn cho sổ tiết kiệm mới.
Phương pháp tái tục gốc thích hợp nếu bạn muốn rút tiền lãi để đầu tư hoặc chi tiêu nhưng vẫn muốn giữ khoản tiền gốc tiếp tục sinh lời.
Các loại sổ tiết kiệm phổ biến
Dưới đây là các loại sổ tiết kiệm chính:
Sổ tiết kiệm có kỳ hạn
Sổ tiết kiệm có kỳ hạn là loại sổ phổ biến nhất, cho phép bạn gửi tiền trong một khoảng thời gian cố định và hưởng lãi suất cao hơn.
Bạn nên mở sổ tiết kiệm có kỳ hạn khi:
- Có kế hoạch và mục tiêu cụ thể và rõ ràng. Ví dụ, tháng 6 năm sau mua xe, hay 5 năm nữa mua nhà
- Hoặc khi bạn có một khoản tiền nhàn rỗi chưa cần dùng ngay.
Sổ tiết kiệm không kỳ hạn
Sổ tiết kiệm không kỳ hạn cho phép bạn rút tiền bất cứ lúc nào. Tuy nhiên, lãi suất của loại sổ này rất thấp khoảng 0.5% / năm.
Sổ tiết kiệm không kỳ hạn thích hợp cho các trường hợp sau:
- Bạn muốn có quỹ dự phòng khẩn cấp.
- Bạn cần một khoản tiền có thể sử dụng bất cứ lúc nào.
Sổ tiết kiệm gửi góp
Sổ tiết kiệm gửi góp cho phép bạn gửi tiền vào sổ định kỳ hàng tháng. Loại hình này phù hợp khi bạn có khoản tiền tiết kiệm ổn định hàng tháng.
Cách mở sổ tiết kiệm
Dưới đay là hai cách chính để mở sổ tiết kiệm:
Mở tại quầy
- Mang theo căn cước hoặc hộ chiếu.
- Điền mẫu gửi tiết kiệm.
- Nộp tiền tại quầy.
- Nhận sổ và kiểm tra kỹ thông tin.
Mở trực tuyến
- Mở ứng dụng ngân hàng.
- Chọn mục “Gửi tiết kiệm”.
- Nhập số tiền – chọn kỳ hạn – phương thức tái tục.
- Xác nhận.
Cách tính lãi của sổ tiết kiệm
Ngân hàng sử dụng ba yếu tố dưới đây để tính tiền lãi:
- Số tiền gốc
- Lãi suất năm
- Số ngày thực gửi
Dưới đây là công thức tính lãi
\text{Tiền lãi} = \text{Số tiền gửi} \times \text{Lãi suất năm} \times \frac{\text{Số ngày gửi}}{365}Ngân hàng luôn tính lãi dựa trên số ngày thực gửi, không phải theo số tháng danh nghĩa.
Điều này có nghĩa là khi bạn gửi sổ có kỳ hạn 1 tháng, 3 tháng, hay 6 tháng, ngân hàng sẽ đổi ra số ngày gửi thực tế để tính lãi.
Ví dụ, kỳ hạn 1 tháng có thể là 28, 29, 30 hoặc 31 ngày tùy theo từng tháng cụ thể trong năm đó.
Theo cách tính này, bạn được đảm bảo hưởng lãi theo đúng số ngày gửi thực tế mà không bị thiệt nếu tháng đó ít hay nhiều ngày.
Các rủi ro khi gửi tiết kiệm
Mặc dù gửi tiết kiệm khá an toàn. Tuy nhiên, bạn cũng cần biết các rủi ro có thể xảy ra.
Rút trước hạn
Khi bạn rút trước hạn một phần hoặc toàn bộ tiền gửi, bạn mất gần như toàn bộ tiền lãi.
Tùy vào quy định của từng ngân hàng, bạn có thể được hưởng lãi suất không kỳ hạn nhưng rất thấp.
Lạm phát
Lạm phát là khi giá cả hàng hóa và dịch vụ tăng lên theo thời gian, khiến cùng một số tiền mua được ít đồ hơn trước. Nói cách khác, do lạm phát, giá trị khoản tiền của bạn giảm dần theo thời gian.
Khi lạm phát cao hơn lãi suất gửi tiết kiệm, giá trị số tiền bạn gửi sẽ bị giảm.
Ví dụ, năm nay bạn mua một tô phở với giá 40.000 đồng. Một năm sau, do lạm phát, giá tăng lên 42.000 đồng, tỷ lệ lạm phát là:
\text{Tỷ lệ lạm phát} = \frac{42.000 - 40.000}{40.000} \times 100\% = 5\%Nếu bạn gửi 40.000 đồng đó với lãi suất 4%, sau một năm bạn sẽ nhận được:
\text{Tiền lãi} = 40,000\times 0,04 \times \frac{365}{365} \ = 41.600\text{ đồng}Mặc dù tổng số tiền của bạn tăng lên 41.600, nhưng bạn không thể mua bát phở với giá 42.000.
Từ đó bạn có thể thấy thấy lạm phát làm giảm sức mua của tiền nếu lãi suất thấp hơn tỷ lệ lạm phát.
Thông thường, các ngân hàng ở Việt nam duy trì lãi suất thực dương cho các khoản gửi dài hạn. Tức là, khi bạn gửi tiết kiệm với kỳ hạn dài, thì lãi suất tiết kiệm sẽ cao hơn tỷ lệ lạm phát.
Ngân hàng mất khả năng chi trả
Mặc dù hiếm khi xảy ra, ngân hàng có thể mất khả năng chi trả hay thường được gọi là mất thanh khoản.
Khi ngân hàng mất thanh khoản hoặc phá sản, nhà nước sẽ kích hoạt cơ chế bảo hiểm tiền gửi.
Bảo hiểm tiền gửi
Bảo hiểm tiền gửi bảo vệ quyền lợi của bạn khi ngân hàng mất thanh khoản.
Theo luật khi ngân hàng mất thanh khoản, Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam (DIV) sẽ đứng ra chi trả.
Tuy nhiên, bảo hiểm chỉ chi trả đến hạn mức tối đa nhất định. Theo quy định hiện tại, mức chi trả cao nhất là 125 triệu đồng cho mỗi khách hàng gửi tiền tại một ngân hàng, bao gồm cả gốc và lãi.
Ví dụ, nếu bạn gửi 200 triệu đồng, và ngân hàng phá sản, bảo hiểm sẽ trả bạn 125 triệu đồng. Số tiền còn lại bạn có thể nhận lại một phần, nhận lại toàn bộ, hoặc mất toàn bộ sau khi ngân hàng đó bị thanh lý tài sản.
Nếu bạn gửi 100 triệu đồng, bạn sẽ được chi trả đủ 100 triệu đồng.
Chú ý, bảo hiểm chi trả dự trên chủ tài khoản của người gửi tiền, chứ không phải số lượng sổ tiết kiệm hay loại tiền gửi.
Ví dụ, bạn có 2 quyển sổ tiết kiệm tại một ngân hàng, mỗi quyển 100 triệu đồng. Bảo hiểm sẽ trả bạn 125 triệu đồng khi ngân hàng mất thanh khoản.
Nếu bạn có 2 quyển sổ tiết kiệm tại hai ngân hàng khác nhau, khi cả hai ngân hàng cùng mất thanh khoản, bạn sẽ nhận được lại toàn bộ 200 triệu đồng.
Các biện pháp bảo vệ tiền gửi khi có khoản tiền lớn
Khi có khoản tiền lớn gửi tiết kiệm, bạn có thể áp dụng các nguyên tắc sau:
- Chia tiền và gửi vào nhiều ngân hàng khác nhau.
- Chia tiền gửi thành nhiều sổ theo kỳ hạn khác nhau để dễ xoay tiền.
Kết luận
Sổ tiết kiệm là công cụ tài chính đơn giản và an toàn, phù hợp tất cả mọi người.
Tuy nhiên, để tối đa hóa lợi ích, bạn cần nắm rõ các nguyên tắc dưới đây:
- Tránh rút trước hạn trừ khi bạn thật sự cần tiền ngay.
- Chia khoản tiền lớn thành nhiều sổ để dễ dàng xoay chuyển.
- Tận dụng lãi kép để tăng trường tiền gửi nhanh hơn.
- Nắm rõ về hạn mức bảo hiểm tiền gửi để bảo toàn tiền gửi.
Khi hiểu rõ các nguyên tắc này, bạn đã có một nền tảng vững chắc để quản lý tiền tiết kiệm an toàn và hiệu quả thông qua sổ tiết kiệm.
